Zambrów na mapach z XX wieku.

   W niniejszym wpisie chciałbym przedstawić Zambrów na mapach z XX wieku. Jest to możliwe jedynie dzięki portalowi MAPSTER, które jest środowiskiem integrującym zbiory kartograficzne opublikowane na różnych stronach internetowych. 

   W niniejszym wpisie przedstawię dziesięć starych map, których elektroniczne wersje znalazłem ww. portalu internetowym. Różnią się one skalą, techniką wykonania, ilością zastosowywanych barw i oczywiście czasem powstania.

   Przedstawiłem jedynie fragmenty map, ale jednocześnie zamieściłem linki do stron ze szczegółowym opisem mapy oraz jej pełnowymiarową wersją. Sam ograniczyłem się do podania jedynie nazwy mapy, roku wydania i zbiorów z jakiego pochodzi. Niektóre z map w oryginale to pliki o wielkości ok. 30-40 Mb, więc część użytkowników może mieć problem z wyświetleniem takiej mapy. Część z map opatrzyłem swoim komentarzem, gdy jakiś element mapy zwrócił moją szczególną uwagę.

1. Karte des Westlichen Russlands 1:100 000, rok wydania 1915, ze zbiorów Archiwum Map WIG.

http://igrek.amzp.pl/10895


   Pierwsza mapa zawiera rosyjskie opisy. Zambrów pisany jest "Sambrow". Ciekawie prezentują się także nazwy pozostałych miejscowości. Na szczególną uwagę zasługują Koszary. Stanowią one jakby odrębną od miasta jednostkę. Proces integracji z miastem nastąpi w latach późniejszych. Warto poświęcić chwilę analizując powierzchnie lasów wokół Zambrowa. Na kolejnych mapach jest ich znacząco mniej.

2. Übersichtskarte von Mitteleuropa 1:300 000, rok wydania 1915, wydawca Königlich-Preussische Landesaufnahme, ze zbiorów Archiwum Map WIG.
Rzeźba terenu przedstawiona za pomocą kreskowania.
Zabudowa przedstawiona symbolicznie, zarys tylko dla dużych miast.
Mapa 6-kolorowa.

http://igrek.amzp.pl/821

   Dla odmiany mapa niemiecka i zamiast Zambrów mamy Zambrowo.

 
3. Mapa Taktyczna Polski 1:100 00, rok wydania 1925, wydawca Wojskowy Instytut Geograficzny, ze zbiorów Archiwum Map WIG

Mapa 2-kolorowa (treść podstawowa - czarny, warstwice - brązowy).

http://igrek.amzp.pl/4215

   Na poniższej mapie warto zwrócić uwagę (patrz komentarz) na miejscowość Długobórz. Obecnie jest Długobórz Pierwszy i Długobórz Drugi.

4. WIG - Mapa Operacyjna Polski 1:300 000, rok wydania 1933, ze zbiorów Archiwum Map WIG.

http://igrek.amzp.pl/4897

5. Mapa Taktyczna Polski 1:100 000, rok wydania 1935, wydawca Wojskowy Instytut Geograficzny, ze zbiorów Archiwum Map WIG.

Mapa 4-kolorowa (treść podstawowa - czarny, wody - niebieski, lasy - zielony, warstwice - brązowy)
Kolory dodatkowe: czerwony - szlaki turystyczne, fioletowy - cieniowanie.

http://igrek.amzp.pl/4217

   Na poniższej mapie widać, że koszary są powoli wchłaniane przez tkankę miejską Zambrowa. Warto również zwrócić uwagę na układ ulic przy Kościele Św. Trójcy.

6. WIG - Mapa Polski i krajów ościennych 1:500 000 (1934-1939 [1945]), rok wydania 1938, ze zbiorów Harold B. Lee Library, Brigham Young University; Provo, Utah, USA

http://igrek.amzp.pl/10670

   Mapa lotnicza. Zakreskowany obszar zgodnie z legendą oznacza strefę niebezpieczną.

7. Karte des Deutschen Reiches 1:100 000 (Großblatt/Einheitsblatt), rok wydania 1938, wydawca Reichsamt für Landesaufnahme, ze zbiorów Archiwum Map WIG

Wydanie wojenne.
Treść mapy pochodzi z Mapy Operacyjnej Polski 1:100000 Wojskowego Instytutu Geograficznego.



http://igrek.amzp.pl/6025

8. Karte des Deutschen Reiches 1:100 000 (Großblatt/Einheitsblatt), rok wydania 1941, wydawca Reichsamt für Landesaufnahme, ze zbiorów Archiwum Map WIG

Wydanie wojenne.
Treść mapy pochodzi z Mapy Operacyjnej Polski 1:100000 Wojskowego Instytutu Geograficznego.


http://igrek.amzp.pl/6026

   Na poniższej mapie warto zwrócić uwagę na ulicę Cmentarną, która odgrywała ważniejszą rolę niż dziś a także nieistniejącą przeprawę na rzece Jabłonce odchodzącej od ulicy Poświątne. 

9. Karte des Deutschen Reiches 1:100 000 (Großblatt/Einheitsblatt), rok wydania 1944, ze zbiorów Archiwum Map WIG.

http://igrek.amzp.pl/14283

   Pierwsza mapa na której zamieszczona została linia kolejowa.

10. AMS M641, 651, 671 / GSGS 4416 Germany, Poland, Middle Danube 1:100 000,  rok wydania 1944, ze zbiorów Archiwum Map WIG

http://igrek.amzp.pl/12668
 

11. WIG - Mapa Polski 1:500 000 (1946-1947), rok wydania 1946, wydawca Wojskowy Instytut Geograficzny, ze zbiorów Archiwum Map WIG.

http://igrek.amzp.pl/6842

12. Sztab Generalny Wojska Polskiego 1:500 000 (ca 1950-), rok wydania 1946, ze zbiorów Archiwum Map WIG.

http://igrek.amzp.pl/14335

   Zapraszam do lektury kolejnych wpisów. Wkrótce kolejne mapy.
  
  

Historie zaklęte w mapach - ulica bezimienna?

   W niniejszym wpisie - podobnie jak w poprzednich - chciałbym przypomnieć o ulicach, które zniknęły już z powierzchni ziemi, ale pozostały widoczne w ewidencji.

   Tym razem ulica, której nazwy nie znam. Widać ją na poniższej rycinie. Odchodziła ona od ulicy Wilsona w kierunku północno-zachodnim i widoczna jest w lewej-górnej części poniższej mapy. 

Układ urbanistyczny Zambrowa z 1895 roku.

    Ulica ta podobnie jak ulica Bożnica, zniknęła w latach pięćdziesiątych ubiegłego wieku. Na jej miejscu powstały dwa bloki. Jednak nie cała ulica została zlikwidowana. Część zachodnia jej przebiegu została i można ją zobaczyć do dnia dzisiejszego. Zanim jednak dojdziemy do jej końca pokażę jak wyglądają obecnie tereny gdzie ulica brała swój początek.

Kolorem żółtym oznaczono istniejące granice działek ewidencyjnych, które są granicami historycznej ulicy.

Link do powyższej mapy.

   Na mapie układu urbanistycznego z 1895 roku widać, że ulica Wilsona dopiero od omawianej w niniejszym poście uliczki zakręcała bardziej ku zachodowi. Pozostałości w postaci działki ewidencyjnej widoczne są na powyższej mapce - północne jej granice zaznaczone kolorem niebieskim, południowe granice zostały zatarte obecną ulicą Wilsona. 

   Z analizy powyższej mapy można dojść do wniosku, że ulica Wilsona została przesunięta nieznacznie w kierunku południowym w celu jej wyprostowania. Miejsce gdzie ulica brała swój początek omawiana ulica widoczne jest na poniższym zdjęciu. W wyniku prac niwelacyjnych pod nową zabudowę, z pewnością znacznie różni się od historycznego wyglądu.

W dali widoczna stara część historycznej ulicy.

    Budowa nowych bloków odcięła zachodnią część ulicy i konieczne było jej połączenie z ulicą Sadową odpowiednim łącznikiem widocznym na poniższym zdjęciu.

Łącznik omawianej ulicy z ulicą Sadową.

    Wydaje mi się, że obecne przedłużenie ulicy Sadowej przypomina swym wyglądem stan przedwojenny. Oczywiście jest on zniekształcony poprzez betonowe fundamenty, metalowe przęsła i siatki, które zastąpiły drewniane płoty. Czuć jednak w tamtym miejscu klimat starego Zambrowa.

   Czas tam zatrzymał się jeszcze z jednego względu. Planowane jest przedłużenie asfaltowej Sadowej aż do ulicy Łomżyńskiej. W związku z tym wstrzymane zostały tam wszelkie inwestycje.

Żółty - przedłużenie ulicy Sadowej, niebieski - obecna linia zabudowy.

    Wzdłuż ulicy znajduje się wiele starych budynków. Część z nich jest z czerwonej cegły, część zaś jest drewniana.

 

    Ciekawostki z powyższej stodoły.

   Pozostałe zdjęcia.

   Stare zabudowania, mała szerokość ulicy, gruntowa powierzchnia - czas się tam zatrzymał. Mi osobiście uliczka ta przypomina pewną ulicę w Zambrowie, z której przed laty wielokrotnie korzystałem. Korzystali też z niej mieszkańcy Osiedla Wschód. Przebieg tej ulicy został już częściowo zatarty. Zanim otrzymała nową nawierzchnię, była bardzo podobna do omawianej w tym wpisie uliczki... ale o tym w następnej części "Historii zaklętych w mapach". Zapraszam.

Historie zaklęte w mapach - ulica Bożnica.

    W niniejszym wpisie chciałbym wrócić do historii naszego miasta. Zaprezentuję po raz kolejny historię zapisaną w granicach działek ewidencyjnych - przeszłość, której nie widać już wokół nas a zaklętą na mapie ewidencyjnej dostępnej na internetowym portalu.

   Na początku chciałbym wrócić do historycznej mapy przedstawiającej układ urbanistyczny Zambrowa z 1895 roku.

   W odniesieniu do teraźniejszości największą różnicą jest brak jednej ulicy w pierzei zachodniej głównego rynku miasta. Była to ulica, która biegła od "końskiego rynku" na zachodzie do wspomnianego wcześniej - Placu Sikorskiego.
   Bezpośrednio po wojnie, władza komunistyczna podjęła się odbudowy miasta. Na całkowicie zniszczonej części miasta - dzielnicy żydowskiej - powstały nowoczesne bloki. Ofiarą tej odbudowy stała się jedna z ulic. Nazwa tej ulicy pochodziła od synagogi, inaczej bożnicy, czyli żydowskiego domu modlitwy.

Kolorem żółtym oznaczono istniejące granice działek ewidencyjnych, które są granicami ulicy Bożniczej.

Link do powyższej mapy.

   W internecie można znaleźć przedwojenne zdjęcia na których widać synagogę. Jedno z nich można zobaczyć na portalu: www.museumoffamilyhistory.com pod następującym linkiem.

   Celowo wybrałem te właśnie zdjęcie, gdyż w ostatnich dniach na portalu aukcyjnym Allegro można było kupić zdjęcie Zambrowa z okresu II wojny światowej. Widać na nim wypalone domy z których zostały jedynie kominy. Zdjęcie jest o tyle ciekawe, że zrobiono drugie ujęcie na prawo od pierwszego zdjęcia - tworząc niejako panoramę miasta.

   Analiza tych zdjęć pozwala przypuszczać, że ulica na wprost to właśnie ulica Bożnica, a na drugim zdjęciu ulica Łomżyńska. W dalekim planie lewego zdjęcia widać charakterystyczne okienka synagogi.

   To czego nie zniszczył niemiecki okupant - zatrzeć starała się nowa, komunistyczna władza. Dokonując swego dzieła zniszczenia i odnowy zapomniała jednak o zmianie granic działek, tak aby nie świadczyły o historii naszego miasta.
   Poniżej aktualne zdjęcia zachodniej pierzei i miejsce gdzie przebiegała kiedyś ulica Bożnica.
 

Widok na zachodnią pierzeję z ulicy Łomżyńskiej

Widok na ulicę Łomżyńską.

Widok na miejsce w którym kończyła kiedyś swój bieg ulica Bożnica

Widok na miejsce gdzie przebiegała ulica Bożnica.

Widok na miejsce gdzie przebiegała ulica Bożnica.