Pokazywanie postów oznaczonych etykietą cmentarz. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą cmentarz. Pokaż wszystkie posty

poniedziałek, 4 listopada 2013

Refleksje po Dniu Wszystkich Świętych.

   Dzień Wszystkich Świętych jest obchodzony 1 listopada, ku czci wszystkich znanych i nieznanych świętych. Święto jest dniem wolnym od pracy i było też takim w czasach PRL-u, ale oficjalnie starano się nadać mu charakter świecki i nazywano je dniem Wszystkich Zmarłych bądź Świętem Zmarłych. Nazwa ta utrwaliła się w świadomości wielu osób, jako kościelna nazwa uroczystości liturgicznej: Wszyscy Święci.
   Dzień Zaduszny jest obchodzony w dniu następnym, tj. 2 listopada. W tym dniu wspominamy wszystkich, którzy odeszli z tego świata. Modlimy się za wszystkich zmarłych, których dusze według ich wiary mogą jeszcze przebywać w czyśćcu.
   Uroczystość odprawiana w dniu 1 listopada ściąga na cmentarz wielu wiernych. Mogą oni wówczas uczestniczyć w wyjątkowej procesji oraz Mszy Świętej odprawianej na cmentarzu. Jednak sąsiedztwo dwóch cmentarzy, tj. cmentarza parafialnego parafii pw. Trójcy Przenajświętszej oraz cmentarza komunalnego parafii pw. Ducha Świętego od wielu już lat nie służy samym wiernym.

Trudne sąsiedztwo?

   Od wielu już lat, obserwuję walkę na głośniki w tych dniach. Na jednym cmentarzu Msza Święta, na drugim procesja między grobami. Do wiernych przy grobach docierają dźwięki z dwóch stron, czasami nakładając się na siebie uniemożliwiając całkowicie zrozumienie przekazywanych treści lub słów pieśni. Zastanawiałem się, czy ktoś oprócz mnie zauważył tą kakofonię dźwięków. Okazało się, że nie jestem jedyny.
   "Walka na głośniki" zapewne nie jest zamierzona, jest jednak widoczna dla wiernych. Ci którym przeszkadza nakładanie się dźwięków idą bliżej głośnika, ale nawet tam czasami jest to nie wystarczające.

Czy da się coś zrobić?

   Rozwiązań tego problemu jest z pewnością wiele, każdy z czytających zapewne mógłby dorzucić też swój pomysł. Ze swojej strony mogę zaproponować dwa rozwiązania.
   Pierwszy z nich to wspólna dla obu cmentarzy Msza Święta. Mogłaby by się ona odbywać na zmianę raz na jednym cmentarzu, a w kolejnym roku na sąsiednim. Oczywiście taca zbierana byłaby oddzielnie, dla każdej z parafii.
   Drugie rozwiązanie jest znacznie prostsze i dziwię się, że do tej pory nie zostało zastosowane. Wystarczyłoby przesunięcie każdej uroczystości o 1 godzinę wcześniej na jednym cmentarzu i 1 godzinę później na drugim cmentarzu. W ten sposób pierwsza msza zaczynałaby się o godzinie 11, a druga msza zaczynałaby się o godzinie 13. Różnica byłaby niewielka a zapewniłaby komfort uczestnictwa w tej wyjątkowej uroczystości.

Refleksje 

   Dzień Wszystkich Świętych i Dzień Zaduszny, to w mojej opinii najbardziej rodzinne święta w roku. Czemu? W tym dniu obchodzimy groby zmarłych, ale nie tylko tych z najbliższej rodziny. Wielu z nas odwiedza groby bliskich krewnych, jak również tych dalszych. Wizyta na grobach rodzinnych jest okazją do spotkania się i rozmowy, przypomnienia koligacji rodzinnych i odkrywania nowych faktów.
   Co jednak, jeśli nie możemy z jakichś przyczyn wyjechać na groby najbliższej rodziny, zapalić tam znicza lub zmówić modlitwę? Na wielu cmentarzach w Polsce wyznaczone są miejsca przeznaczone do zapalenia lampki za najbliższych. Na naszych zambrowskich cmentarzach nie ma takiego miejsca czy warto by było je wyznaczyć? Zapewne tak, gdyż są osoby, które bardzo chciałyby zapalić znicz dla swoich najbliższych, mimo iż są wiele kilometrów od rodzinnych grobów.
   Dopóki nie będzie takiego miejsca pozostaje zapalenie znicza na grobie Powstańców, uczestników I lub II wojny światowej. Wydaje mi się, że pięknym gestem byłoby zapalenie świeczki na grobie opuszczonym i zapomnianym, na którym nikt nie zostawił żadnej lampki...
  
  
  

niedziela, 28 lipca 2013

Zambrowski zabytek czeka na gruntowny remont.

   Zambrów, mimo jego historia jako miasta, rozpoczęła się w XIII wieku nie posiada zbyt wielu zabytków. Przygotowywanie ostatniego wpisu o ulicy Cmentarnej i cmentarzu zwróciło moją uwagę na stan zabytkowego ogrodzenia.
   Na początku warto zobaczyć, jak wyglądała główna brama jeszcze w ubiegłym roku. Wystarczy zajrzeć na stronę firmy Google, która prowadzi usługę Street View.


   Dla porównanie obecny stan bramy.


   Oprócz ww. bramy funkcjonują obecnie inne wejścia na tzw. stary cmentarz. Pierwsze z nich to przejście na cmentarz komunalny - poszerzone również w ostatnim roku.



   Kolejne wejście na cmentarz znajduje się przy ulicy Księdza Krajewskiego. Wygląda dość dziwnie. Niby posiada bramę, ale tylko część... Dalszą część wpisu ograniczę do zamieszczenia zdjęć i podania miejsca ich wykonania.



   Kolejne ujęcia zrobione wzdłuż ulicy Księdza Krajewskiego.











      Mur od strony cmentarza komunalnego.










   Mur przy bramie głównej. Kolejne zdjęcia wykonywane w kierunku zamurowanego starego wejścia.







Mur od środka starego cmentarza.


   Przejście na cmentarz komunalny.



   Mur od strony południowo-wschodniej.




Mur od strony ulicy Księdza Krajewskiego. Zdjęcia robione z terenu cmentarza.



Mur od strony małego parkingu przy cmentarzu komunalnym.




Przejście wygląda na zablokowane, a może jednak nie w tym rzecz?


   Sytuację muru nie polepsza stan odwodnienia. Bardzo dobrze ilustruje ten fakt film, zamieszczony przez jednego z mieszkańców Zambrowa. Przedstawia on powódź z dnia 9 czerwca br.


Powódź w Zambrowie - 9.06.2013 r.

   Pozwoliłem sobie wyciąć z niego 3 ujęcia:





   Pęknięcia, brak sklepienia muru, brak kamieni, poluzowane lub brakujące cegły, nielegalne przejścia, wysoki stan wody... niezabezpieczony mur niszczeje z każdym rokiem coraz bardziej. Szkoda by było, żeby mur, który stoi już prawie 150 lat musiał zostać rozebrany. Każdy następny sezon zimowy będzie powodował znacznie większe straty. 
   Warto w tym miejscu podkreślić, że pierwotna liczba wejść w tej chwili wydaje się być już za mała. Być może konieczne będzie zalegalizowanie i wykonanie nowych, w tej chwili jeszcze nielegalnych przejść.
   A może jest ktoś, kto chce zapisać się na kartach historii? Zrobił tak ksiądz proboszcz Piotr Włostowski, który polecił naprawić ogrodzenie w 1900 roku. Miało ono wówczas zaledwie 32 lata, gdyż powstało w 1868 roku. Czasy zmieniły się, może być to osoba prywatna, a może będą to wszyscy mieszkańcy Zambrowa i okolicznych miejscowości. W końcu wielu z nas ma tam pochowanych swoich bliskich. 
   Myślę, że w zamian za przeznaczone środki, konserwator pozwoliłby na dodanie kolejnej daty przy bramie głównej...

Listy zabytków:
1. Zestawienie zabytków nieruchomych - województwo podlaskie
2. Uchwała nr 150/XXXIII/09 Rady Miasta Zambrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie uchwalenia „Programu opieki nad zabytkami miasta Zambrów na lata 2009-2012

wtorek, 23 lipca 2013

Ulica Cmentarna i cmentarz grzebalny w Zambrowie na starych mapach.

   Ulica Cmentarna to obecnie krótka i spokojna miejska uliczka między Kościołem pw. Trójcy Przenajświętszej i katolickim cmentarzem grzebalnym w Zambrowie. Przez dziesięciolecia ulica ta uważana była za najbardziej rozśpiewaną, ze względu na podążające nią na cmentarz korowody żałobne. Było tak z pewnością od 1795 roku, kiedy to ówczesny proboszcz ks. Marcin Krajewski założył cmentarz w odległości ok. 600 metrów od kościoła.
  Wspomnianą datę 1795 roku można znaleźć w inskrypcji znajdującej się na kaplicy cmentarnej Krajewskich.

Zdjęcie nr 1. Inskrypcje na kaplicy Krajewskich - źródło wikipedia.pl
   W niniejszym wpisie chciałbym przedstawić jak zmieniał się cmentarz w ciągu dziesięcioleci na różnych mapach. Zambrowski cmentarz ograniczony jest obecnie drogą Warszawa - Białystok, tj. ulicą Ostrowską i ulicą Księdza Krajewskiego - czyli założyciela cmentarza. Od strony południowo zachodniej sąsiaduje z cmentarzem komunalnym. 

Mapa nr 1. Ortofotomapa Zambrowa - źródło: geoportal.gov.pl

   Zanim jednak przybliżę pierwotną lokalizację cmentarza warto zapoznać się z układem głównych dróg jaki istniał wówczas w okolicach Zambrowa. Dobrze obrazuje to mapa Królestwa Polskiego z 1826 r.  Widać na niej, że droga w kierunku Warszawy biegła przez Sędziwuje i omijając Ostróżne prowadziła do Szumowa. Nie jest to więc istniejący obecnie przebieg drogi S-8, która omija Sędziwuje i Szumowo, a prowadzi przez Ostróżne. Mapa przedstawia układ dróg przed wybudowaniem w latach 1833-1834 (2) traktu białostockiego, znanego nam dzisiaj z podróży w kierunku Warszawy. 

Mapa nr 2. Atlas Królestwa Polskiego, 1826 r zredagowany przez Janusza Colberga.

   Cmentarz w chwili założenia ulokowano na polach w dość znacznej odległości od istniejącej zabudowy. Pierwotnie cmentarz położony był na południe od drogi Zambrów - Sędziwuje, jednak nie bezpośrednio przy drodze, a w pewnej odległości od niej. Dobrze obrazuje to poniższa mapa:


Mapa nr 3. Carte topographique du Royaume de Pologne - KVSIII, 1839 r.
   Powyższa mapa pochodzi z 1839 roku, ale w mojej opinii ukazuje wielkość cmentarza jeszcze sprzed jego powiększenia w roku 1822. Na kolejnej mapie widać, że cmentarz  po powiększeniu stykał się bezpośrednio z drogą Zambrów - Sędziwuje.

Mapa nr 4. K 30 Ostrów (1:100 000 Karte des Westlichen Russlands), 1915 - źródło: Mapster, http://igrek.amzp.pl/
   W Wikipedii można znaleźć następujący zapis:
W 1868 roku ksiądz Paweł Makowski zbudował solidne, kamienne ogrodzenie (data widoczna na kamieniu po lewej stronie przy bramie głównej). Wówczas też wzniesiono, istniejącą do dziś, główną bramę cmentarza. Ogrodzenie polecił naprawić ksiądz proboszcz Piotr Włostowski w 1900 roku, co z kolei dokumentuje data na sklepieniu muru po prawej stronie bramy głównej.
   Powyższy zapis sugeruje, że wybudowane w 1868 roku ogrodzenie zostało wyremontowane w 1900 roku. Materiały kartograficzne, które zgromadziłem pozwalają postawić jednak inną tezę. Wydaje się, że ogrodzenie w 1900 roku zostało wyremontowane, ale również rozbudowane w kierunku północno-zachodnim. Mapa nr 4 przedstawia więc stan cmentarza sprzed 1900 roku mimo, że datowana jest na rok 1915.  

   W miejscu gdzie kiedyś biegła droga z Zambrowa do Sędziwuj wybudowana została nowa brama wjazdowa.

Zdjęcie nr 2. Brama wjazdowa na katolicki cmentarz grzebalny w Zambrowie - materiały własne.
   Warto zwrócić uwagę na umiejscowienie pamiątkowego kamienia z zamieszczoną datą budowy pierwszego ogrodzenia. Znajduje się ono po lewej stronie od głównej bramy.

Zdjęcie nr 3. Mur cmentarza z datą budowy poprzedniego ogrodzenia - materiały własne.
    Ta część ogrodzenia zgodnie z mapą nr 2 mogła istnieć od 1868 r. Warto też zwrócić uwagę, że mur w południowo-wschodniej części ogrodzenia wydaje się być niższy i bardziej zniszczony. Nie bez znaczenia jest też naturalne ukształtowanie terenu, które mogło przyczynić się do tak znacznego obniżenia widocznej części muru, z powodu podniesienia się terenu i w wyniku budowy nowej nawierzchni drogi.
   Po prawej stronie od bramy wjazdowej znajduje się na sklepieniu muru data remontu i rozbudowy kamiennego ogrodzenia.

Zdjęcie nr 4. Mur cmentarza z datą budowy ogrodzenia - materiały własne.

   Kolejna mapa przedstawia wielkość cmentarza i układ dróg z lat po 1900 roku.


Mapa nr 3. Grossblatt Nr. 341 Lomza (Karte des Deutschen Reiches 1:100 000), 1925 - źródło: Mapster, http://igrek.amzp.pl/







    Zmianie uległo otoczenie cmentarza. Powiększenie obiektu zostało ograniczone istniejącą już od niemal 70 lat, tzw. traktem białostockim o którym wspomniałem wyżej. Zwiększenie powierzchni doprowadziło do zamknięcia starego przebiegu drogi na Sędziwuje. W nowym kształcie ulica Cmentarna kończyła się przed bramą cmentarza i nowym odcinkiem drogi wzdłuż muru prowadziła w kierunku ulicy Ostrowskiej. Obecnie odcinek ten nosi nazwę ulicy Księdza Krajewskiego. Część z czytających może pamiętać tą drogę wyłożoną kocimi łbami. Widać na niej też, że na dość długim odcinku droga do Sędziwuj została zlikwidowana. Pozostał jedynie kawałek drogi w pobliżu wsi.
   Kolejne zmiany w pobliżu tej drogi dokonane zostały w okresie międzywojennym. Sytuację dobrze przedstawia kolejna historyczna mapa. Dokonano wówczas komasacji gruntów w tej części gminy.

Mapa nr 4. P37 S34 C ZAMBRÓW (1:25 000 WIG - Mapa Szczegółowa Polski), 1942 - źródło: Mapster, http://igrek.amzp.pl/
   Ciekawostką dotyczącą wybudowanego w 1900 roku ogrodzenia jest liczba bram. Było ich dwie. Pierwsza wcześniej już wymieniona brama główna i przestawiona na zdjęciu nr 2. Drugie wejście znajdowało się w północnym narożniku przy obecnej ul. Księdza Krajewskiego w pobliżu ulicy Ostrowskiej. Obecnie wejście to jest zamurowane.

Zdjęcie nr 5. Róg ogrodzenia od strony ul. Księdza Krajewskiego i ul. Ostrowskiej - materiały własne.

   Wprawne oko zauważy, że w pewnym miejscu znajduje się tynk pokrywający mur z cegły, a więc późniejszy od pierwotnego muru.

Zdjęcie nr 6. Mur od strony ul. księdza Krajewskiego (w lewym dolnym rogu widoczne cegły) - materiały własne.
   Na koniec zachęcam do zapoznania się z ciekawym wpisem w Wikipedii dotyczącym katolickiego cmentarza grzebalnego w Zambrowie.
   Większość materiałów zamieszczonych we wpisie pozwala na ich powiększenie. Należy w tym celu nacisnąć na obszar mapy lub zdjęcia.

Bibliografia:
(1) http://pl.wikipedia.org/wiki/Cmentarz_w_Zambrowie
(2) http://szukajacprawdy.salon24.pl/483623,budowa-kluczowego-traktu-bialostockiego-1832-1834

Uzupełnienie 27.07.2013 r.
Udało mi się wykonać zdjęcie historycznego już wejścia na cmentarz od drugiej strony.

Zdjęcie nr 7. Mur od strony cmentarza (dobrze widoczne cegły) - materiały własne.